Βρέσθενα : Η ιστορια των Βρεσθένων, Σπ. Π. Σπηλιάκου : Σελλασία

Η Ιστορία των Βρεσθένων, Σπήλιου Π. Σπηλιάκου, 1928
Σελλασία

Με το Κεφάλαιο σχετικά με τη Σελλασία, μπαίνουμε στην κυρίως ιστορία των Βρεσθένων. Αναγκαζόμαστε να τοποθετήσουμε την αρχή της ιστορίας μας σ' εκείνη την εποχή, γιατί - όπως θα δούμε - η ιστορία των Βρεσθένων είναι η συνέχεια, κατά κάποιο τρόπο, της ιστορίας των γεγονότων που συνέβησαν στην ευρύτερη περιοχή τον 2ο αιώνα π.Χ. . Αλλά και άλλος λόγος μας αναγκάζει να συνδέσουμε την ιστορία μας με τους π.Χ. χρόνους, ότι δηλαδή η Σελλασία βρισκόταν στα σημερινά όρια του δήμου μας και στην περιοχή των Βρεσθένων. 

Με τη μάχη στη Σελλασία, το 222 π.Χ. , τελείωσε η βασιλεία των Ηρακλειδών στη Σπάρτη, αφού ηττήθηκαν οι δύο τελευταίοι βασιλείς της, ο Κλεομένης και ο Ευκλείδης. Γι' αυτό η μάχη της Σελλασίας έχει μεγάλη σημασία και αποτελεί σπουδαιότατο σταθμό για την ιστορία της Σπάρτης αλλά και για την ιστορία της αρχαίας Ελλάδος γενικότερα.

Η Σελλασία ήταν πόλη που βρισκόταν στα σημερινά όρια των Βρεσθένων, σε απόσταση περίπου 10 χιλιομέτρων, στη θέση Παλιογουλάς (1) , ανάμεσα σ' αυτά και το χάνι του Κρεββατά και περιστοιχιζόταν από τους λόφους Όλυμπο, Εύα και Βαρβοσθένη, έγινε δε πασίγνωστη για τη μάχη που έγινε σ' αυτή και για την οποία θα αναφερθούμε παρακάτω.

Καθώς ανεβαίνει κανείς το λόφο, απ' τα νότια , κοντά στο χάνι του Κρεββατά και μεταξύ των λόφων Ολύμπου και Εύα, διακρίνει τα θεμέλια κτιρίων που περιστοιχίζουν το λόφο. Αν βασιστούμε και στην ονομασία του τόπου, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι σίγουρα πρόκειται για το κάστρο (Ακρόπολη) της Σελλασίας , ενώ η κυρίως πόλη βρισκόταν στους πρόποδες αυτού του λόφου, όπως αποδεικνύεται από τα γκρεμίσματα που βρίσκονται και ξεχώνονται καθημερινά από το αλέτρι και τη σκαπάνη των χωρικών.

Πολλοί που έγραψαν για τη Σελλασία, επειδή δε γνώριζαν ακριβώς τις τοποθεσίες, συγχέουν τη θέση της πόλης με την τοποθεσία που έγινε η μάχη και πολλές φορές πέφτουν σε αντιφάσεις (2).

Για να άρουμε λοιπόν κάποιες αμφιβολίες, θα γράψουμε, με όση ακρίβεια γίνεται, για τη θέση της Σελλασίας και ό,τι γνωρίζουμε από ιδία αντίληψη και από διάφορες πληροφορίες (3). Όπως αναφέραμε, στην τωρινή θέση "Παλιογουλάς" βρισκόταν η Ακρόπολη της Σελλασίας, ενώ η πόλη βρισκόταν στις τοποθεσίες γύρω από το λόφο και μάλιστα στη θέση "Κόκκινα" και επεκτεινόταν ως επί το πλείστον προς ανατολάς, μέχρι την όχθη του Οινούντα, καθώς και προς βορρά , μέχρι το χάνι του Κρεββατά. Επεκτεινόταν όμως και στην απέναντι όχθη του Οινούντα, αφού και σ' εκείνο το μέρος βρίσκονται άφθονα κτερίσματα.

Η Σελλασία ήταν πόλη Πελασγική. Όσον αφορά τον πολιτισμό και την ακμή της, δε μπορούμε να γνωρίζουμε οτιδήποτε, αφού και από τους αρχαίους συγγραφείς δεν αναφέρει κανείς κάτι λεπτομερώς , αλλά και σήμερα δεν έχουν γίνει ανασκαφές, ώστε να βγάλουμε ακριβή συμπεράσματα. Από όσα όμως βρέθηκαν και σώζονται, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η πόλη αυτή κάποτε ήκμασε και προόδευσε σε πολιτισμό. Η τέχνη, αν και ήταν σύγχρονη με την τέχνη της κλασσικής Σπάρτης, δε μπορούμε να πούμε ότι ήταν και τόσο καλή. Πάντως όμως δείχνει την προοδευτική τάση της απομακρυσμένης αυτής πόλης της Λακωνικής.

Στους πρόποδες του λόφου, στο ανατολικό μέρος και σε απόσταση 500 περίπου μέτρων από την κορυφή, στο κτήμα του Στ. Κόκκινου, διακρίνονται οι βάσεις αρχαίου οικήματος. Το δάπεδό του είναι στρωμένο με τούβλα επιφάνειας, ενός περίπου τετραγωνικού μέτρου. Πιθανόν να ήταν ναός, γιατί λίγο πιο κάτω βρέθηκαν ογκόλιθοι, σχήματος ορθογωνίου, πελεκητοί, που πιθανόν να ήταν ή σκαλοπάτια ή οι βάσεις της πόρτας. Από τους τοίχους που διακρίνουμε, φαίνεται ότι το οίκημα αυτό είχε μεγάλες διαστάσεις.
Λίγο πιο κάτω και σε απόσταση 50 βημάτων βρέθηκε και υπάρχει ένας μαρμάρινος στύλος και μια μαρμάρινη πλάκα, ανάγλυφη, που απεικονίζει μια παιδίσκη που φοράει στέμμα και από κάτω έχει σκαλιστά τα γράμματα ΔΑΝΑΤΙΟΣ.

Αριστερά, διακρίνεται η μία πλευρά οικήματος.

Η πόλη της Σελλασίας επεκτεινόταν στο βόρειο μέρος της Ακρόπολης, μέχρι το χάνι του Κρεββατά, όπως δείχνουν τα άφθονα κεραμίδια που φαίνονται σ' αυτή την περιφέρεια καθώς και οι βάσεις των οικημάτων. Κοντά στο χάνι του Κρεββατά, διακρίνονται πλήθος κεραμιδιών και απορρίμματα καμινιού, πράγμα που σημαίνει ότι πιθανόν εκεί να υπήρχε καμίνι, όπου κατασκευάζονταν κεραμίδια και άλλα είδη αγγειοπλαστικής.

Η τέχνη της αγγειοπλαστικής ήταν απλή, όπως φαίνεται από τα συντρίμματα δοχείων που βρίσκονται και που έχουν ως επί το πλείστον πάχος 0,50 εκατοστών. Το συνηθισμένο χρώμα της επίχρισης των δοχείων ήταν το μαύρο.

Σε απόσταση 50 μέτρων προς το ποτάμι βρέθηκε τύμβος, "φούρνος" όπως μου είπε ο οδηγός μου κ. Στ. Κόκκινος που τον βρήκε. Παρόμοιος τύμβος βρέθηκε και στην απέναντι όχθη του ποταμού, απ' όπου επίσης δε λείπει η πληθώρα των κεραμιδιών, πράγμα που μας πείθει ότι και εκεί επεκτεινόταν η αρχαία πόλη.

Καθώς προχωρούμε προς βορρά του λόφου, προς το χάνι του Κρεββατά, διακρίνουμε τα ίχνη αυλακωτού δρόμου, της "λεωφόρου", όπως την ονομάζει ο Παυσανίας, καθώς και διάφορα θεμέλια οικημάτων και απ' αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η πόλη επεκτεινόταν μέχρι το χάνι του Κρεββατά και σε αρκετή απόσταση από την Ακρόπολη και στις δύο όχθες του ποταμού, γιατί και στην απέναντι όχθη, όπως είπαμε παραπάνω, βρέθηκαν και σώζονται ίχνη αρχαίων οικημάτων.

Επίσης, στη θέση "επάνω Κόκκινα", βρέθηκε από τον κ. Λ. Σακελλαράκη μαρμάρινο αγαλματίδιο, που παριστάνει κάτι άγνωστο, που δυστυχώς χάθηκε. 

Αναφέρεται ότι διάφορα περιστύλια και βάσεις βρέθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Σπάρτη. Αναφέρεται, επίσης, ότι ο Κρεββατάς βρήκε διάφορα μαρμάρινα περιστύλια και τα μεταχειρίστηκε, για να ανοικοδομήσει το χάνι του και τα οποία , όταν αυτό γκρεμίστηκε, καταπλακώθηκαν από τα χώματα. Ο γέροντας Ι. Κόκκινος, μας πληροφορεί ότι στο κτήμα του, στη θέση "Κοκκινέϊκα", βρήκε τέτοια περιστύλια, έναν τάφο (τον οποίο σκέπασε πάλι), ένα μικρό φούρνο και μια επιτύμβια πλάκα. Μέσα δε στον τάφο βρήκε χάλκινο δοχείο, χωρητικότητας τριών περίπου χιλιογράμμων. Στην απέναντι όχθη του Οινούντα βρέθηκε μικρό κτίριο, που κατά τη γνώμη περιηγητών, που πέρασαν από εκεί, πρόκειται για φούρνο.

Τα τόσα λοιπόν κτερίσματα μας πείθουν ότι πρόκειται για πόλη που είχε οπωσδήποτε προοδεύσει σε πολιτισμό. Αξιοσημείωτο εδώ είναι και το ότι στους πρόποδες της Ακρόπολης και κοντά στο χάνι του Κρεββατά σώζεται αυλακωτός λιθόστρωτος δρόμος, που ασφαλώς θα συνδεόταν με τους άλλους δρόμους της Λακωνίας. Αυτό το δρόμο ονομάζει ο Παυσανίας "λεωφόρο" και αυτόν ακολούθησε για τη μετάβασή του στη Σπάρτη.

******

1. Η λέξη είναι σύνθετη, από το Παλαιός και Γουλάς. Στα Τουρκικά, "Γουλάς" σημαίνει "κάστρο". 

2. Ο κ. Παν. Χρ. Δούκας, αναφέρει σχετικά τα εξής: "Η εις την θέσιν Λυμπηγάδι εύρεσις χρυσών ενωτίων εντός τάφων, η εν τοις πέριξ εύρεσις ακρωτηρίων ναΐσκων και τμημάτων επιγραφών και η πληθύς των εκεί ανευρισκομένων κτερισμάτων, πείθουσιν ημάς ότι εκεί κάπου έκειτο η Αρχαία Σελλασία. Τα δε μέλη της Expeditions Scientifique de la Moree τοποθετούσι την Σελλασίαν παρά το χάνι του Κρεββατά. Εν θέσει λοιπόν Παληογουλά και μεταξύ αυτού και χάνι Κρεββατά, θέσει Λυμπηγάδι, έκειτο η Σελλασία".( Παν. Χρ. Δούκα, "Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων", έκδοση 1922, σελ. 365).

3. Ακριβή περιγραφή των τοποθεσιών, μας παραθέτει ο κ. Αγησίλαος Σγουρίτσας στο περιοδικό "Μαλεβός".